ره‌،  آنست ‌که  باید  به  مقتضای  اقوال  و  افعال  پیامبر صلی الله علیه و سلم  درباره  سجده  پیش  از  یا  بعد  از  سلام‌،  عمل  نمود.  آنجا که  سبب  سجده  مقید  به  پیش  از سلام  دادن  است  باید  پیش  از سلام  برای  آن  سجده  برد  و آنجا  که  سبب  مقید  به  بعد  از سلام  دادن  است‌،  باید  بعد  از سلام  سجده  برد.  و آنجا که  سبب  مقید  به  هیچکدام  نیست  نمـازگزار  خود  مخیر است  به  اینکه  پیش  از سلام  یا  بعد  از  سلام  سجده ‌کند.  بدون  اینکه  فرقی  باشد  بین  اینکه  چیزی  را  اضافه ‌کرده  یا  چیزی  را کاهش  داده  باشد.  زیرا  مسلم  در صحیح  خود  از  ابن  مسعود  تخرج  نموده  که‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم فرمود: " إذا زاد الرجل أو نقص فليسجد سجدتين [هرگاه  کسی  در  نماز  چیزی  را  بر آن  افزود  و  یا  از آن‌ کاست‌،  برای  جبران  آن  دو  سجده  ببرد]"‌.

2-‌در  چه  مواردی  سجده  سهو  بجای  آورده  می‌شود؟  
سجده  سهو  در  موارد  زیر  پیش  می‌آید:
1-‌هر گاه ‌کسی  اشتباهاً  پیش  از  اتمام  نماز  سلام  داد  نماز  را  از  سر می گیرد  و  در  پایان  با  سجده  سهو آن  را  جبران  می‌کند)  چون  ابن  سیرین  از ابوهریره  روایت ‌کرده  

است ‌که‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  با  ما  نماز ظهر یا  عصر را  می‌خواند، ‌که  بعد  از دو رکعت  سلام  داد  و  برخاست  و  به  طرف‌ کنده‌ای  رفت ‌که  در  مسجد  بود  و  بدان  تکیه  داد گوئی ‌که خشمگین  به  نظر  می‌رسید  و دست  راست  را  بر دست  چپ  خود  نهاد  و انگشتان  را درهم  فرو  برد  و گونه  خود  را،  بر کف  دست  چپش  نهاد  و آنها که  عادت  داشتند،  زود  از  مسجد  بیرون  روند،  بیرون  رفتند  و گفتند:  مگر  نماز کوتاه  شده  است‌؟  ابوبکر  و عمر  نیز  آنجا  بودند  ولی  جرات  سوال‌ کردن  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم را  نداشتند  در  میان  مردم‌،  مردی  بود  بنام  “‌ذوالیدین‌“  او گفت‌:  یا  رسول  الله‌:  تو  فراموش  کرده‌ای  یا  نماز کوتاه  شده  است‌؟  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:" لم أنس ولم تقصر    [نه  فراموش‌ کرده‌ام  و  نه  نماز کوتاه  شده  است‌]"‌.  سپس  فرمود:" اكما يقول ذو اليدين؟ [‌آیا  راست  می‌گـوید  او؟‌]‌’‌گفتند:  آری  او  راست  می‌گوید.  سپس  پیامبر صلی الله علیه و سلم  جلو آمد  و  بقیه  نماز  را که  ترک‌ کرده  بود  خواند[1] .  سپس  سلام  داد  و  تکبیر گفت  و  مثل  سجده  نماز  یا  طولانی‌تر  از  آن‌،  به  سجده  رفت‌.  سپس  با گفتن  تکبیر  سر برداشت  و دوباره  تکبیر گفت  و  به  سجده  رفت  مانند  سجده  پیشین  یا  طولانی‌تر  از آن‌،  سپس  سرش  را  برداشت‌...“‌.  مسلم  و  بخاری این  حدیث  را  روایت  کرده‌اند.  

از  عطاء  روایت  است ‌که  ابن  الزبیر  نماز  مغرب  را  می‌خواند  و  بعد  از  دو  رکعت  سلام  داد  و  برخاست ‌که  حجرالاسود  را  “‌استلام‌“ ‌کند که  مردم ‌گفتند:  ‌“‌سبحان  الله‌“‌.  گفت  چه‌تان  شده  است‌؟  سپس  بقیه  نماز را  خواند  و دو  سجده  بجای  آورد.  و  بعد  آن  

را،  برای  ابن  عباس  نقل  کردند  که  او گفت‌:  ابن  الزبیر  از  سنت  پیامبر صلی الله علیه و سلم دور  نشده  است‌.  به  روایت  احمد  و  بزاز  و  طبرانی‌.  

2-‌وقتی‌که  بیش  از  رکعات  نماز مورد  نظرش  را  بخواند  سجده  سهو  می‌برد،  چه گروه  محدثین  از ابن  مسعود  روایت‌ کرده‌اند که  پیامبر صلی الله علیه و سلم  باری  پنج  رکعت  خواند،  به  وی‌ گفته  شد:  مگر  نماز افزایش  یافته  است‌؟  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:  چه  شده  است‌؟‌گفتند: پنج  رکعت  خواندی‌،  پیامبر صلی الله علیه و سلم  بعد  از  اینکه  سلام  داده  بود،  دو  بار سجده  برد.  از این  حدیث  بر می‌آید که  اگر کسی  سهوا  یک  رکعت  اضافه  خواند  و  در  رکعت  چهارم‌،برای  تشهد  نشست‌،  نمازش  درست  است‌.  

3-‌ وقتی‌ کسی  تشهد  اول  یا  یکی  از  سنن  نماز را  فراموش‌ کرد،  با  سجده  سهو  جبران  می‌شود،  جماعت  محدثین  از  ابن  ‌بحینه  روایت  کرده‌اند  که  پیامبر صلی الله علیه و سلم  نماز  می‌گزارد  و  بعد  از  دو  رکعت  برخاست  بدون  اینکه  تشهد  بخواند،  مردم  گفتند:  “‌سبحان  الله‌“‌،  پیامبر صلی الله علیه و سلم  به  نمازش  ادامه  داد،  چون  نمازش  را  بپایان  برد،  دو  بار  سجده  برد  و  آنوقت  سلام  داد[2]‌.  در  حدیث  آمده  است‌.   اگر کسی  نشستن  بـرای  تشهد  اول  را  فراموش‌ کرد،  چنانچه  پیش  از  آنکه  درست  قیام ‌کند  بیادش  آید  باید  فورا  بنشیند  و  تشهدش  را  بخواند  ولی  چنانچه  بتمامی  قیام ‌کرده  باشد  نباید  برای  تشهدش  بنشیند.  حدیثی‌ که  احمد  و  ابوداود  و  ابن  ماجه  از  مغیره  بن  شعبه  نقل  کرده‌اند،  این  مطلب  را  تایید  می‌کند که ‌گفته  است‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:  " إذا قام أحدكم من الركعتين فلم يستتم قائما فليجلس، وإن استتم قائما فلا يجلس وسجد سجدتي السهو [اگر یکی  از شما  بعد  از دو  رکعت  برخاست  و فراموش‌ کرد که  تشهد  اول  را  بخواند  و هنوز  بتمامی  بحال  قیام  نرسیده  برد،  فورا  بنشـیند  و اگر بتمامی  قیام ‌کرده  برد،  ننشیند  و  در  آخر  دو  بار  سجده  سهو  ببرد]"‌.

4-‌چنانچه‌ کسی  در  تعداد  رکعات  نمازش  شک‌ کند،  بنا  را  بـر  یقین  می‌نهد  و  سجده  سهو  می‌برد،  چه  از  عبدالرحمن  بن  عوف  روایت  است ‌که ‌گفته  است‌:  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم  شنیدم ‌که  می‌فرمود:"  إذا شك أحدكم في صلاته فلم يدر أواحدة صلى أم ثنتين فليجعلها واحدة، وإذا لم يدر ثنتين صلى أم ثلاثا فليجعلها ثنتين وإذا لم يدر ثلاثا صلى أم أربعا فليجعلها ثلاثا، ثم يسجد إذا فرغ من صلاته وهو جالس قبل أن يسلم سجدتين    [‌هرگاه  یکی  از  شما  در  نماز  خود  شک ‌کرد  و  نمی‌دانست‌ که  یک  رکعت  خوانده  یا  دو  رکعت‌،  بنا  را  بر  یک  رکعت  بگذارد  و  چون  نمی‌دانست ‌که  دو  رکعت  خوانده  است  یا  سه  رکعت‌،  بنا  را  بر  دو  رکعت  بگذارد  و  چون  نمی‌دانست‌ که  سه  رکعت  را  خوانده  است  یا  چهار رکعت‌،  بنا  را  بر  سه  رکعت  بگذارد،  سپس  چون  نمازش  را  به  پایان  برد  پیش  از انکه  سلام  بدهد  دو  بار  سجده  ببرد  و آنوقت  سلام  بدهد]‌"‌.  به  روایت  احمد  و  ابن  ماجه  و  ترمذی‌ که  او  آن  را  ‌“‌صحیح‌“  دانسته  است‌.  و  در  روایتی  آمده  که‌:  من  از  پیامبر صلی الله علیه و سلم  شنیدم‌ که  می‌فرمود:" من صلى صلاة يشك في النقصان فليصل حتى يشك في الزيادة   [چون ‌کسی  در  حین  نماز  برایش  شک  در کاهش  رکعات  پیش  آمد،  نمازش  را  بخواند  تا  اینکه  در  افزایش  رکعات  آن  شک ‌کند]"‌.  و  از  ابوسعید  خدری  روایت  است‌ که  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود: إذا شك أحدكم في صلاته فلم يدر كم صلى ثلاثا أم أربعا فليطرح الشك وليبن على ما استيقن ثم يسجد سجدتين قبل أن يسلم، فإن كان صلى خمسا شفعن له صلاته، وإن كان صلى إتماما لاربع كانتا ترغيما للشيطان  [هرگاه ‌کسی  از شما  در  نماز خود  شک‌ کرد و  نمی‌دانست  سه  رکعت  خوانده است  یا  چهار رکعت  شک  را  بیندازد  و بر یقین  بنا کند  (‌یعنی  فرض ‌کندکه  سه  رک