‌.  پس‌ پيامبر صلي الله عليه و سلم   درسال  بعد،  سه  روز  درمکه  اقامت‌کرد،  چون  روز  سوم  فرا  رسيد  بعلي ‌گفتندکه  اينک  سه  روز  گذشت  بيارت  -‌محمد  -‌بگو که  برابرشرط  ازمکه  بيرون  رود،  او نيز به  پيامبر صلي الله عليه و سلم   خبر  داد  و  فرمود:  آري‌.  پس  ازمکه  بيرون  رفت‌.  مسور بن  مخرمه ‌گويد  پيمان  بسته  بودند  که  ده  سال  جنگ  نکنند  و  مردم  دراين  ده  سال  ايمن  باشند  و  چمدانها  بسته  و  محکم باشد  و  دزدي  و  خيانت  نباشد  و  مردم  بر  جان  و  مال  ايمن  باشند.  بروايت  بخاري  و مسلم  و  ابوداود. 

حالت  دوم ‌که  مصالحه  و  متارکه  واجب  گردد
در  ماههاي  حرام‌که  در  آنها  آغاز  جنگ  حلال  نيست  عبارتند  از:  ذوالقعده  و  ذوالحجه  و  محرم  و  رجب‌.  مگراينکه  دشمن  خود  دراين  ماهها  جنگ  را  آغازکند،  در  آن  هنگام  جنگ  براي  دفع  تجاوز  دشمن  واجب  مي‌باشد،  و  اگر  جنگ  قبلا  شروع  شده  و  ادامه  داشته  باشد،  و  اين  ماهها  فرا  رسد  جنگ  مباح  است  بشرط  اينکه  دشمن  حاضر  بپذيرش  مصالحه  و  متارکه  و  آتش  بس  نباشد.   

خداوند  مي‌فرمايد:" إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا في كتاب الله يوم خلق السموات والارض منها أربعة حرم، ذلك الدين القيم فلا تظلموا فيهن أنفسكم  و قاتلوا ا‌لمشرکين‌ کافه ‌کما  يقتلونکم‌کافه  و اعلموا  ان  الله  مع  المتقين   [‌تعداد  ماهها  نزد  خداوند  در  کتاب  آفرينش  الهي  از آن  روزکه  آسمانها  و  زمين  را  آفريد،  دوازده  ماه  است‌که  از آن  چهار  ماه‌،  ماه  حرام  است  و  جنگ  درآن  ممنوع  مي‌باشد.  اين  آيين  ثابت  و  پابرجاي  الهي  است‌،  بنابراين  دراين  ماهها  به  خود  ستم  مکنيد  وازهرگونه  خونريزي  بپرهيزيد  و با  مشرکان  به  هنگام  نبرد  دسته  جمعي  پيکارکنيد  همانگونه‌که  آنها  دسته  جمعي  با  شما  پيکار  مي‌کنند  و  بدانيد  خداوند  با-‌پرهيزکاران  است‌]‌’‌’‌.

پيامبر صلي الله عليه و سلم   در  خطبه  حجه  الوداع‌گفت‌:  “‌اي  مردم  براستي  تاخير  در  ماههاي  حرام  و  جابجا  کردن  آنها  کفر  است  و  خداوند  بدانوسيله  کافران  را  گمراه  مي‌سازد  که  بآرزوي  خودشان  سالي  ماههاي  حرام  را  حلال  و  سال  ديگر آن  را  حرام  مي‌کنند،  تا  بتعداد  ماههاي  حرام‌که  خداوند  جنگ  و  نزاع  را  در  آنها  حرام‌کرده  است‌،  موافقت  کنند  و  چهارماه  ديگر را  بجاي  آنها  تعيين  مي‌کردند  و  بدانيدکه  زمان  مي‌چرخد  و  در  دوران  است‌،  مانند  هيئتي  روزي‌که  خداوند  در  آسمان‌ها  و  زمين  آفرينش  را  انجام  داد  و  براستي  درکتاب  خدا  -‌لوح  المحفوظ  -‌روزي‌که  آسمانها  و  زمين  را  آفريد  تعداد  ماهها  را  دوازده  ماه  قرار  داد،‌که  چهارتاي  آنها  ماههاي  حرام  هستند،‌که  سه  تاي  آنها  پشت  سر  هم  و  يکي  تک  افتاده‌:  ذوالقعده  و  ذوالحجه  و  محرم  و  آن  يکي  ماه  رجب  مي‌باشدکه  در  بين  ماههاي  جمادي  الثاني  و  شعبان  واقع  شده  است‌.  هان  اي  مردم  آيا  رسالت  خويش  را  ابلاغ‌کردم‌؟  خداوندا  توگواه  باش‌...  چيزي  که  درباره  نسخ  ماههاي  حرام  آمده  است‌،  ضعيف  است  چون  چيزي  درآن  نيست‌که  بر  نسخ  دلالت  کند  .
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - بمعنی  مصالحه  و  آتش  بس  برای  مدت  معینی  تا  اینکه  شرایط  صلح  تعیین‌گردد.٢-‌عقد  ذمه  يا  بستن  پيمان  ذمه  و  حمايت

ذمه  عبارت  است  از  پيمان  و  امانتنامه  و  عقد  ذمه  آنست‌كه  حكم  اسلامي  يا  نائب  او  با  بعضي  از  اهل‌كتاب  يا  با  غيرآنان  ازكفار  پيمان  مي‌بندد كه ‌كفرشان  را  نگه  دارند و  بموجب عقد  ذمه  بدانان  اجازه  بدهدكه  بر  دينشان  باقي  بمانند  بدو  شرط‌:  

شرط  اول‌:  احكام  حكومت  اسلامي  و  احكام  اسلامي  را  في  الجمله  بپذيرند  و آنها  را  مراعات  كنند.  
شرط  دوم‌:  جزيه  و  سرانه  و  خراج  بپردازند.

اين  عقد  بر  شخصي‌كه  آن  را  بسته  است‌،  مادام‌كه  زنده  باشد  و  بر ذريت  و  نسل  بعد  از  او  نيز  قابل  اجرا  و  ساري  باشد  و  دليل  اجراي  اين  عقد  قول  خدا  است‌كه  مي‌فرمايد:  
" قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولا باليوم الآخر، ولا يدينون دين الحق، من الذين أوتوا الكتاب، حتى يعطوا الجزية عن يد وهم صاغرون    توبه  ٢٩  [بكساني  از  اهل‌كتاب ‌كه  بخدا  و  روز  رستاخيز  ايمان  نمي‌آورند،  و  آنچه  را  كه  خداوند  و  رسولش  حرام‌كرده‌اند،  حرام  نمي‌شمرند  و  آيين  حق  را  نمي‌پذيرند،  پيكاركنيد  و  با  آنان  بجنگيد  تا  زماني‌كه  بدست  خويش  جزيه  مي‌دهند  در  حاليكه  تسليم  شده  و  با  خضوع ‌كامل  هستند  و  منقادند]"‌.
بخاري  روايت  كرده ‌كه  مغيره  در  روز  جنگ  نهاوند گفت‌:  پيامبرمان  بما  دستور  داده  است‌كه  با  شما  بجنگيم  تا  زماني‌كه  خداي  يگانه  را  پرستش‌كنيد  يا  جزيه  پرداخت‌كنيد.  و  اين  عقد  دائمي  است  و  محدود  بوقت  معيني  نيست‌،  مادام‌كه  كاري  صورت  نگيردكه  آن  را  نقض‌كند.

عواقب  و  موجبات  اين  عقد
هرگاه  عقد  ذمه  بسته  شد،  نتيجه  مترتب  برآن‌،  اينست‌كه  جنگ  با  اهل  ذمه  حرام  است  و  حفاظت  اموالشان  و  صيانت  آبرو  و  ناموسشان  و  ضمانت  آزاديهايشان  و  خودداري  از  آزارشان  واجب  مي‌گردد،  چون  از  علي  بن  ابيطالب  روايت  شده  كه گفت‌:  
“‌اهل  ذمه  بدينجهت  جزيه  مي‌پردازند  تا  خونشان  چون  خون  ما  باشد  و  اموالشان  چون  اموال  ما  باشد”‌.  و قاعده  عامه  فقهاء  آنست‌كه  هرچه  بنفع  ما  باشد  بنفع  آنان  نيز  مي‌باشد  و  هرچه  بضرر  ما  باشد  بضرر آنان  نيز  مي‌باشد”‌.

احكامي‌كه  بر  اهل  ذمه  اجرا  مي‏‎گردد
احكام  اسلامي  از  دو  جهت  بر  اهل  ذمه  اجراء  مي‌گردد:
1-‌معاملات  مالي  اسلامي  بر  اهل  ذمه  اجراء  مي‌گردد  پس  براي  اهل  ذمه  جايز  نيست‌ كه  تصرفاتي  انجام  دهندكه  مخالف  با  تعاليم  اسلامي  باشد،  مانند  معاملات ربوي  و  ديگر  عقودي‌كه  در  قوانين  اسلامي  حرام  مي‌باشند.  
٢-‌مجازات  و  عقوبات  مقرره  اسلامي  و  حدودات  اسلامي  درباره  اهل  ذمه  اجرا  مي‌گردد  پس  هرگاه‌ كاري  مرتكب  شوند،‌كه  در  فقه  اسلامي  حد  داشته  باشد،  حد  درباره  آنها  نيز  اجراء  مي‌گردد  زيرا  ثابت  شده  است كه  پيامبر صلي الله عليه و سلم    حد  رجم  را  درباره  يك  زن  و  مرد  يهودي ‌كه  مرتكب  “‌زناي  محصن‌”  شده  بودند،  اجراء‌ كرد.

ولي  در  شعاير  ديني  و  عقايد  و  عبادات  و  احوال  شخصيه  از  آزادي  مطلق برخوردار  مي‌باشند،  چون  يك  قاعده  فقهي  است  “‌آنان  را  در  دين  خود  آزاد  بگذاريد”‌.  هرگاه  دراين  مسائل  داوري  خويش  را  پيش  ما  بياورند،  ما  مختار مي‌باشيم  در  اينكه  بمقتضاي  قوانين  اسلامي  در  ميان  آنان  داوري ‌كنيم  يا  داوري  را  نپذيريم‌.  خداوند  مي‌فرمايد: "‌... فإن جاؤوك فاحكم بينهم أو أعرض عنهم وإن تعرض عنهم فلن يضروك شيئا وإن حكمت فاحكم بينهم بالقسط إن الله يحب المقسطين    مائده  ٤٢  [هرگاه  اهل‌كتاب  بتو  مراجعه ‌كردند  و  داوري  را  پيش  تو  آوردند،  در  ميانشان  